Í síðustu viku var verið að tala um staðgöngumæðrun í góðgerðaskini og kom fram að síðasta vetur hafi verið mikil umræða hér um það mál. Ég missti af henni hér heima, en ég hef eitthvað fylgst með umræðunni um þetta annars staðar á netinu. Óhjákvæmilega dúkkar alltaf upp spurningin hvað getur verið rangt við það að indversk kona gangi með barn fyrir ófrjóa konu frá Vesturlöndum sem á efni á að greiða henni þóknun sem samsvarar margra ára vinnu? Kostnaðurinn við að gera þetta á Indlandi frekar en í einhverju öðru velmegandi landi er þrefalt minni. Eru ekki allir að græða?
Einhvern tíman eftir hrunið var verið að mótmæla skuldavandanum og fréttamenn mættu á vettvang til að hafa tal af viðstöddum. Menn voru spurðir hverju þeir voru að mótmæla og þeir svöruðu að þeim þætti ástandið svo slæmt að það yrði að gera eitthvað. Spyrillinn endaði öll viðtölin með spurningunni: Skuldar þú mikið? Og allir svöruðu neitandi. Bættu við að þeir þekktu einhvern sem skuldaði og blöskraði óréttlætið.
Nú mætti halda, þar sem fréttastofu tókst ekki að finna einn einasta mótmælanda sem var í skuldavanda, að skuldarar hafi ekkert verið að mótmæla. Þetta hafi verið vinir og vandamenn sem reiddust fyrir þeirra hönd meðan skuldararnir sjálfir sátu heima. Hugsanlega voru skuldarar ekkert svo ósáttir við ástandið, gæti hagsmunaaðili hafa sagt við sjálfan sig, þetta var bara fólk sem hrapaði að ályktunum og mótmælti (jafnvel ranglega) fyrir hönd þeirra sem voru í skuldavanda.
En sannleikurinn er væntanlega sá að viðmælendurnir hafa skammast sín og vildu ekki játa því að þeir væru í vanda staddir, sem eðlilegt er. En gildir þetta ekki líka um hamingjusömu vændiskonuna eða indverska staðgöngumóður? Ekki það að ég vilji líkja því að skulda af húsnæði við vændi. En hitt að myndi vændiskona, þegar hún á að tala opinberlega, játa að neyð, hvort sem hún er líkamleg eða andleg, sjálfsköpuð eða af höndum annara, hafi leitt hana í þessa atvinnu? Eða myndi hún ekki frekar segja að henni þætti einfaldlega ekkert athugavert við vændi? Kynlíf er jú skemmtilegt og getur það ekki verið það áfram þó þú fáir borgað fyrir það?
Mér þykir þá líklegra að stoltið beri hreinskilnina ofurliði.
Án þess að ég viti neitt um það hvað indverskar staðgöngumæður hafa að segja um þær siðferðislegu spurningar sem þeirra iðja vekur, giska ég á að þær segist vera ánægðar með að geta liðsinnt ófrjóum konum, frekar en að tala um hve vonlaust það er að verða sér út um fé eða að uppfylla drauma sína. Maður er farinn að kannast við hvernig svona umræða gengur fyrir sig.
Ég held að þeir sem taki þessar útskýringar trúanlegar, sem ætlað er að beina athyglinni frá þeim hagsmunum sem eru í húfi og þeim vanda sem fylgir að setja verðmiða á alla hluti, vilji í raun trúa öðru. Þeir vilja trúa að markaðurinn geti leyst þessi vandamál og grípa því þessar tilbúnu útskýringar á lofti. Því ef markaðurinn getur það þá þurfum við ekki að ræða þessa hluti. Og afhverju vilja stuðningsmenn markaðshyggju ekki ræða um þetta? Það er önnur spurning.
